Historia TMW

Plik historia TMW w pigułce  od 1956 r. historia-tmw-od-1956-r

Początek merytorycznej działalności Towarzystwa Miłośników Wrocławia datuje się na dzień 23 września 1956 r. Blisko pięćdziesiąt lat obecności Towarzystwa w mieście zapisało się licznymi konkursami, wystawami, spotkaniami, odczytami, rajdami, dokumentowaniem miejsc pamięci narodowej, promocją Wrocławia poza granicami regionu, wielokrotnym zabieraniem głosu w sprawach ważnych dla miasta i jego mieszkańców.

Kto dziś pamięta, że TMW sprawowało patronat nad statkami S/S „Wrocław” i S/S „Wrocław II”? Obydwa statki Towarzystwo wyposażyło w dość bogate biblioteki i galerie współczesnego malarstwa wrocławskich artystek Haliny Giecewicz, Zofii Krokowskiej – Zastawnik, które dopełniał film o naszym mieście prezentowany w różnych portach świata. Ile osób wie, że w strukturze TMW od 1958 r . do lat 80 funkcjonował Wrocławski Ośrodek Badawczy pod kierunkiem prof. Józefa Gierowskiego, Igora Kisiela i Bolesława Siwonia, że 1957 r. Towarzystwo powołało do życia Uniwersytet Powszechny ( w jego zajęciach regularnie uczestniczyło około 300 osób), później przekazany Towarzystwu Wiedzy Powszechnej, że od 1962 r . przez wiele lat prowadziło słynne wtedy, otwarte spotkania dyskusyjne pod nazwą „Wtorki w TMW”? W tym miejscu również przypomnieć, iż przez kilka początkowych lat jednym z ogniw struktury Towarzystwa był Teatr 13 Rzędów Jerzego Grotowskiego, który status teatru państwowego uzyskał na mocy decyzji ministra kultury i sztuki Lucjana Motyki dzięki inż. Kazimierzowi Kuligowskiemu, pierwszemu wiceprezydentowi Wrocławia i wieloletniemu działaczowi TMW. W działalności Towarzystwa zawsze sporo uwagi poświęcano ujawnieniu zachowanych śladów polskiej przeszłości Wrocławia lub udokumentowaniu miejsc pamięci narodowej, zwłaszcza związanych z okresem drugiej wojny światowej i pionierskimi latami po jej zakończeniu. Rezultatem tego myślenia jest 49 tablic pamiątkowych oraz patronat TMW i prace przy odsłonięciu min. pomników M. Kopernika (1974) i J. Słowackiego (1984).

W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera fakt dbałości o stosowne uhonorowanie członków przedwojennej Polonii wrocławskiej i pionierów miasta, bowiem właśnie TMW, dzięki Alicji Zawiszy i Bronisławowi Kupczyńskiemu, skutecznie zabiegało o przyznanie im rent inwalidzkich oraz odznaczeń państwowych, co z powodu uprzedzeń i zwyczajnego braku świadomości historycznej nie było łatwe w przypadku ocalałej grupy wrocławskich Polonusów.

Przełamywaniu stereotypów i rekonstruowaniu ciągłości myślenia wrocławian o dziejach własnego miasta, zwłaszcza w wiekach XIX i XX, dobrze służyły konferencje i sesje organizowane samodzielnie lub wespół z instytucjami nauki oraz kultury bądź innymi partnerami. Przywołajmy więc debaty poświęcone naukowym i patriotycznym tradycjom wrocławskiej slawistyki (1995),zagadnieniom słowiańskim w zbiorach Biblioteki Ossolineum (1969), nazewnictwu ulic w mieście (1996), rocznicy relegowania polskich studentów z przedwojennego Uniwersytetu Wrocławskiego (2000), czy obchodom 80 lat polskiego duszpasterstwa we Wrocławiu (2001). Konferencję metodyczną dla nauczycieli pn. „Polacy przedwojennego Wrocławia” (2001) oraz powołanie Związku Szkół noszących imię dawnej Polonii Wrocławskiej przy Szkole Podstawowej nr 63 we Wrocławiu (2001).

Osobno należy zaakcentować konferencję towarzystw miłośników miast (1967) jako wyraz dążenia nie tylko do wyartykułowania wspólnego stanowiska regionalistów wobec państwowej władzy ustawodawczej i wykonawczej, lecz nade wszystko jako wyraz troski o stosowne miejsce miłośniczych stowarzyszeń społecznych w kulturze regionów oraz świadomości ich mieszkańców.

W miarę możliwości Towarzystwo Miłośników Wrocławia starało się również wspomagać środowiska naukowe i artystyczne. Dziś już nikt nie pamięta, iż kilkakrotnie ( od 1961 r.) przyznało stypendia im.T.Mikulskiego, m. in. Janowi Gawałkiewiczowi i Januszowi Sowińskiemu, że stypendium dla pisarza otrzymał Jan Koprowski, a od 1962 r. do końca lat 80 wręczało swoją nagrodę na wrocławskich festiwalach teatralnych. Było też Towarzystwo organizatorem plebiscytu na książkę roku, wystawy fotograficznej „Wrocławianina portret własny” (2000) oraz ważnego a słynnego do teraz Sympozjum Plastycznego Wrocław ^70 , bez którego obraz powojennej sztuki polskiej byłby daleko niepełny.

Inne aktywa Towarzystwa, o ważnym dla miasta znaczeniu społecznym, to zapoczątkowanie obchodów Dni Wrocławia, ufundowanie sztandaru III Hufcowi ZHP Wrocław-Południe(1962), znaczny udział w pozostawieniu Panoramy Racławickiej we Wrocławiu czy patronat nad odbudową Wzgórza Partyzantów tudzież restauracją kamieniczek „Jaś ” i „Małgosia”. Warto w tym miejscu dodać, że kamieniczka „Jaś” 15 marca 1962 r. stała się na wiele lat siedzibą TMW dzięki prof. Bolesławowi Iwaszkiewiczowi, ówczesnemu przewodniczącemu MRN, natomiast kamieniczkę „Małgosia” Towarzystwo wzięło we władanie 1 lipca 1994 r. W obydwu siedzibach od początku istnieją stałe galerie: wielkich Polaków i członków honorowych TMW. Nie należy też zapomnieć, iż- powodowane troską o zaleczenie wojennych ran miasta oraz jego kształt estetyczny – Towarzystwo zainicjowało (1962) i sprawowało pieczę nad konkursem architektonicznym rozszerzonym przez Klub Budowniczych Wrocławia TMW. Klub ten w późniejszych latach podejmował działania, m.in. na rzacz likwidacji Huty Siechnice, ożywienia turystycznego Odry, odbudowy kościoła garnizonowego we Wrocławiu.

Osobny rozdział w popularyzowaniu miasta zapisało TMW poprzez działania w sferze szeroko rozumiałej turystyki. Lista tych przedsięwzięć jest bardzo obszerna. W 1961 r. TMW zorganizowało kurs przewodników po Wrocławiu, przeznaczony głównie dla studentów i nauczycieli , trzykrotnie Zlot Turystów pod Iglicą, Rowerowy Rajd o Memoriał Włodka Zarębowicza. Szczególnie w pamięci wrocławian zapisał się Bronisław Turoń, mediewista i pasjonat historii miasta, który od 1961r. Dwudziestokrotnie zrealizował Młodzieżowy Rajd Dookoła Wrocławia czy 21 Rajdów na Raty po Wrocławiu ( od 1965), przede wszystkim zaś zainicjował istniejące do dzisiaj ( od ok. 1975r.) comiesięczne spacery po mieście. Po jego śmierci dzieło kontynuują Andrzej Konarski i Marek Zdżarski. Atrakcją turystyczną są pojazdy ( od 1971r.): zabytkowy tramwaj z 1902 r. „Jaś i Małgosia ” i dzisiaj też już leciwy odkryty autobus „Fredruś”, Od 1992 r. W strukturze Towarzystwa Funkcjonuje Koło Przewodników „Rzepiór” proponując pełny wachlarz usług : od przewodnictwa miejskiego po terenowe ( po całym dolnym Śląsku), sudeckie oraz pilotaż wycieczek zagranicznych.

Do trwałych osiągnięć Towarzystwa Miłośników Wrocławia należały konkursy architektoniczne Klubu Budowniczych Wrocławia: na najładniejszy budynek , na najpiękniejsze wnętrze , na najładniejszy domek jednorodzinny, oraz 49 konkursów „Ukwiecamy Wrocław”, niezmiennie cieszących się zainteresowaniem wrocławian, którzy otaczające ich środowisko pragną uczynić przyjaznym dla siebie. Taką samą wartość mają bezsprzecznie realizowane w ramach cyklu Wielkiej Nagrody Wrocławia konkursy dla młodzieży szkół podstawowych i gimnazjów : plastyczny „Wrocław, moje miasto” ,literacki „Wrocław w twórczości poetyckiej dzieci”, wiedzy o Wrocławiu oraz Rajd Szlakami Zabytków i Miejsc Upamiętnionych , będące tyleż szlachetnym, co walnym przedsięwzięciem edukacyjnym . Towarzystwo może się również pochwalić opieką nad Międzynarodowym Klubem Wysokich ( od 1990), którego doroczne bale znane są w całym kraju i który nawet posiada własny hymn ( słowa Lidii Majewskiej, muzyka Zbigniewa Turkiewicza)
Od początku istnienia TMW działały przy nim Galerie, różne nosiły nazwy, ale zawsze chodziło o to samo aby wypromować artystów Wrocławia.Ścisła współpraca z Akademią Sztuk Pięknych dała efekty. Młodzi mogą tu obronić swoje prace dyplomowe oraz zaprezentować dorobek V lat studiów.

Szczególnie ważne miejsce w działalności Towarzystwa zawsze zajmowały wydawnictwa ciągłe i publikacje książkowe. Z wielości publikowanych tytułów warto przywołać trzy tomowe „Trudne dni”, osiemnaście tomów Biblioteki Wrocławskiej, 43 tomy „Kalendarza Wrocławskiego” – swoistego kompendium wiedzy o mieście, wydawany ongiś „Rocznik Wrocławski”, „Panoramę Kultury Wrocławia ” pod redakcją Bogdana Zakrzewskiego, obejmująca okres 1945-1970, „454 zagadki o Wrocławiu” Andrzeja Konarskiego czy „Wrocław liryczny ” pod redakcją Marka Graszewicza i Marka Zybuty,polsko -niemiecką analogie utworów poetyckich o mieście od najdawniejszych po współczesne,”Do nich przyszła Polska” – wspomnienia Polaków mieszkających we Wrocławiu od końca XIX w. do 1930 roku, zebrała i opracowała Alicja Zawisza . Tyle mniej lub bardziej uporządkowanych przypomnień, wszakże nie ku chwalbie, lecz żeby zarysować cegiełkę Towarzystwa włożoną w powojenne dzieje naszego miasta. Pozostaje mieć nadzieje, że jest ona wyrazista i choć kultura podlega ciągłym zmianom, to Towarzystwo Miłośników Wrocławia zawsze znajdzie dla siebie obszary do zaanektowania.