26 stycznia 2026 w ramach spotkań Sekcji Pokolenie Powojenne Benedykt Szychowiak wygłosił wykład zatytułowany ” Wrocławska Fabryka Mydła”. Streszczenie poniżej.
Historia Fabryki Mydła Wrocław ul. Krakowska 112
1860 – 1945 Fabryka Mydła i Perfum „Seifenfabrik Franz Tellmann” – Breslau
Franz Tellmann – niemiecki przedsiębiorca i chemik prawdopodobnie w latach 60. XIX w. zakupił plac tuż obok Browaru Haase i pod nr 108-112 wybudował fabrykę mydła i perfum., którą nazwał „Seifenfabrik Franz Tellmann”.
W 1871 r. Salomon Goldschmidt (ur.1837 zm.1927) kupił fabrykę mydła „Seifenfabrik Franz Tellmann”, a jego trzej synowie zostali właścicielami i wspólnikami. Fabryka posiadała dobrze technicznie wyposażoną warzelnię mydła i zatrudniała ok. 400 osób. Produkowane tam mydło było również dostarczane na dwór Cesarza Wilhelma II. Fabryka ta była jednym z największych zakładów pracy w ówczesnym Breslau (Wrocławiu).
Goldschmidtowie nie chcąc demonstrować, żydowskiej własności firmy aż do przejęcia przez nazistów używali nazwy „Seifenfabrik Franz Tellmann”. W 1942 r. rodzina Goldschmidt musi ratować już nie tylko majątek, ale i życie. Viktor Goldschmidt z żoną i 16-letnią córką wyjeżdżają do Theresienstadt (Terezina) w Czechach, a ich Fabryka Mydła w Breslau przechodzi w ręce niemieckie i produkuje mydło aż do 1945 r. zatrudniając jeńców wojennych oraz pracowników z nakazem pracy.
1945-1969 Wrocławska Fabryka Mydła i Gliceryny
W kwietniu 1945 r. Niemcy wstrzymują produkcje i betonują cztery kotły warzelne mydlarni oraz podpalają fabrykę. Polscy pracownicy, zdołali ugasić pożar i podjęli się ratowania majątku. Już w grudniu 1945 r. własnymi siłami zdołali uruchomić produkcję mydła szarego. Potwierdzili to pracownicy z tamtego okresu podczas zbierania informacji do wydania książki o historii wrocławskiej fabryki mydła.
Powstanie nowego przedsiębiorstwa pod nazwą “Państwowa Fabryka Mydła i Gliceryny”. zostało potwierdzone 5 lutego 1946 r. wydaniem przez polską administrację decyzji o upaństwowieniu prywatnej firmy chemicznej “Seifenfabrik Franz Tellmann” i sąsiedniego browaru “Lagerbier Brauerei E. Haase”.
1969-1993 Wrocławskie Zakłady Chemii Gospodarczej „Pollena”
Przełomowym momentem w historii Zakładu było uruchomienie w 1969 r. produkcji pierwszego w kraju enzymatycznego proszku do prania o nazwie “E”, w oparciu o własną recepturę i produkowany detergent na nowej włoskiej instalacji Sulfonacji oddanej do eksploatacji w kwietniu 1968 roku na Zakładzie nr 2 ul Długosza 66 oraz uzyskany patent.
Lata 1975 – 1977 to okres dalszego rozwoju – na terenie zakładu postawiono nowy budynek przemysłowy, do którego przeniesiono wydział proszków gaśniczych. Wrocławska “POLLENA” była wówczas jedynym w kraju producentem proszków gaśniczych (węglanowego i fosforanowego) oraz piany gaśniczej „Deteor 1000”, odznaczających się wysoką skutecznością. Środek ten ugasił bardzo groźny pożar w rafinerii Czechowice –Dziedzice, który wybuchł po przejściu burzy nad Czechowicami w dniu 26 czerwca 1971 roku.
1993-2015 Zakład Produkcyjny PZ Cussons
19 marca 1993 r. po długich rozmowach i negocjacjach “Cussons International” kupił “Wrocławskie Zakłady Chemii Gospodarczej POLLENA SA”, zmieniając nazwę na “Cussons Polska SA”. Wraz z ogromnym kapitałem finansowym napłynęły do wrocławskiej Fabryki nowoczesne technologie i innowacyjne rozwiązania organizacji pracy. “Cussons Polska” stało się producentem markowych wyrobów Grupy Cussons, wchodząc w kolejny okres dynamicznego rozwoju. Poza unowocześnieniami technicznymi poprawiono wzornictwo i jakość opakowań oraz zintensyfikowano promocje produktów, takich jak proszki “E” czy mydła w kostce “Luksja” oraz wprowadzono na polski rynek wiele nowoczesnych i innowacyjnych produktów firmy Cussons.
2025-2024 Zakład Produkcyjny E&S Industry i „Persán”
Kolejnym wydarzeniem w historii zakładu był rok 2002, kiedy nastąpiło formalne połączenie “Cussons Polska SA” oraz fabryki “Uroda SA” w Warszawie – jednocześnie nastąpiła zmiana nazwy firmy na “PZ Cussons Polska SA”. W lutym 2014 r. PZ Cussons Polska sprzedaje firmie Henkel wrocławskie marki E, IXI i Kokosal a po 20 latach działalności w Polsce w 2015 roku PZ Cussons Polska sprzedaje Zakład Produkcyjny przy ul. Krakowskiej 112-116 amerykańskiemu funduszowi inwestycyjnemu Rockville Investment,. Zakład, gdzie jeszcze do niedawna produkowano słynny polski proszek E. zmienia nazwę na E&S Industry SA.
Kolejna zmiana nazwy Zakładu Produkcyjnego nastąpiła w marcu 2022 r. na „PERSAN” Polska SA. W tym samym rokuFirma „PERSAN” rozpoczyna budowę nowego Zakładu Produkcyjnego w Wróblowicach pod Wrocławiem.
2024
po ok. 160 latach działalności Wrocławska Fabryka Mydła przy ul. Krakowskiej 112-116 przechodzi do historii.
Opracował Benedykt Szychowiak
